Dersin Ayrıntıları
YarıyılKoduAdıT+U+LKrediAKTSSon Güncelleme Tarihi
2PSK570Bağımlılıkta Önleyici Çalışmalar3+0+031031.10.2026
Dersin Detayları
Dersin Dili Türkçe
Dersin Düzeyi Yüksek Lisans
Bölümü / Programı Klinik Psikoloji (Tezli YL)
Öğrenim Türü Örgün Öğretim
Dersin Türü Seçmeli
Dersin Öğretim Şekli Yüz Yüze
Dersin Amacı Bu dersin amacı, madde ve davranışsal bağımlılıkların önlenmesine yönelik kavramsal çerçeveyi, risk ve koruyucu etkenleri, önleme çalışmalarına temel oluşturan kuramları ve kanıta dayalı önleme programlarını tanıtmaktır. Ders, klinik psikoloji yüksek lisans öğrencilerinin belirli bir hedef gruba yönelik önleme programı tasarlama ve değerlendirme becerisi kazanmalarını hedefler.
Dersin İçeriği Önleme kavramı ve halk sağlığı yaklaşımı; önlemenin düzeyleri (evrensel, seçici, hedefe yönelik); madde kullanımının epidemiyolojisi; bireysel, aile, okul, akran ve toplum düzeyinde risk ve koruyucu etkenler; önlemeye temel oluşturan kuramsal modeller; uluslararası önleme standartları; okul, aile ve toplum temelli programlar; kişilik hedefli önleme; davranışsal bağımlılıklarda önleme; erken tanı, kısa müdahale ve zarar azaltma; önleme programlarının geliştirilmesi ve değerlendirilmesi; Türkiye ` deki uygulamalar.
Dersin Yöntem ve Teknikleri Anlatım, soru-cevap, tartışma, program inceleme, proje hazırlama ve sunum
Ön Koşulları Yok
Dersin Koordinatörü Dr.Öğretim Üyesi Canahmet Boz
Dersi Verenler Dr.Öğretim Üyesi Canahmet Boz
Dersin Yardımcıları Yok
Dersin Staj Durumu Yok

Ders Kaynakları
Kaynaklar UNODC & WHO. (2018). International standards on drug use prevention (2nd updated ed.). United Nations Office on Drugs and Crime.
UNODC. (2025). World drug report 2025. United Nations Office on Drugs and Crime.
Hawkins, J. D., Catalano, R. F., & Miller, J. Y. (1992). Risk and protective factors for alcohol and other drug problems in adolescence and early adulthood: Implications for substance abuse prevention. Psychological Bulletin, 112(1), 64–105.
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179–211.
İşmen Gazioğlu, A. E., & Canel, A. N. (2015). Bağımlılıkla mücadelede okul temelli bir önleme modeli: Yaşam becerileri eğitimi. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 2(2), 23–44.
Kumpfer, K. L., Alvarado, R., & Whiteside, H. O. (2003). Family-based interventions for substance use and misuse prevention. Substance Use & Misuse, 38(11–13), 1759–1787.
Hawkins, J. D., Oesterle, S., Brown, E. C., Arthur, M. W., Abbott, R. D., Fagan, A. A., & Catalano, R. F. (2009). Results of a type 2 translational research trial to prevent adolescent drug use and delinquency: A test of Communities That Care. Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, 163(9), 789–798.
Conrod, P. J., O ` Leary-Barrett, M., Newton, N., Topper, L., Castellanos-Ryan, N., Mackie, C., & Girard, A. (2013). Effectiveness of a selective, personality-targeted prevention program for adolescent alcohol use and misuse: A cluster randomized controlled trial. JAMA Psychiatry, 70(3), 334–342.
King, D. L., Delfabbro, P. H., Doh, Y. Y., Wu, A. M. S., Kuss, D. J., Pallesen, S., Mentzoni, R., Carragher, N., & Sakuma, H. (2018). Policy and prevention approaches for disordered and hazardous gaming and internet use: An international perspective. Prevention Science, 19(2), 233–249.
Babor, T. F., McRee, B. G., Kassebaum, P. A., Grimaldi, P. L., Ahmed, K., & Bray, J. (2007). Screening, Brief Intervention, and Referral to Treatment (SBIRT): Toward a public health approach to the management of substance abuse. Substance Abuse, 28(3), 7–30.
Büyüköztürk, Ş., Yılmaz, S., Özbay, Y., Eşici, H., Tomar, İ. H., Aliyev, R., Yıldırım Hoş, H., Şenferah, S., Uysal Saraç, M., Ceylan, G., & Akyılmaz, F. D. (2019). The effectiveness of Addiction Prevention Training Program of Turkey on improved acquisition of knowledge and emotional awareness about addiction. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 6(1), 115–131.
Ders Notları Öğretim üyesi tarafından her haftanın konusuna yönelik hazırlanan ders sunumları (PowerPoint/PDF) ve haftalık güncel makale ya da kitapta ilgili bölümleri içeren okuma listeleri.


Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları
Etkinlikler ayrıntılı olarak "Değerlendirme" ve "İş Yükü Hesaplaması" bölümlerinde verilmiştir.

Değerlendirme Ölçütleri
Yarıyıl Çalışmaları Sayısı Katkı
Ara Sınav 1 % 40
Yarıyıl Sonu Sınavı 1 % 60
Toplam :
2
% 100

 
AKTS Hesaplama İçeriği
İş Yükü Sayısı Süre Toplam İş Yükü (Saat)
Ders Süresi 15 3 45
Sınıf Dışı Ç. Süresi 14 10 140
Ödevler 1 50 50
Sunum 1 40 40
Ara Sınavlar 1 25 25
Toplam İş Yükü   AKTS Kredisi : 10 300

 
Dersin Öğrenme Çıktıları: Bu dersin başarılı bir şekilde tamamlanmasıyla öğrenciler şunları yapabileceklerdir:
Sıra NoAçıklama
1 Önleme kavramını ve düzeylerini (evrensel, seçici, hedefe yönelik) açıklar.
2 Bağımlılıkta risk ve koruyucu etkenleri bireysel, aile, okul ve toplum düzeyinde değerlendirir.
3 Önleme çalışmalarına temel oluşturan kuramsal modelleri açıklar.
4 Okul, aile ve toplum temelli kanıta dayalı önleme programlarını karşılaştırır.
5 Erken tanı, kısa müdahale ve zarar azaltma yaklaşımlarını tartışır.
6 Belirli bir hedef gruba yönelik önleme programı tasarlar ve değerlendirme planı oluşturur.

 
Ders Konuları
HaftaKonuÖn HazırlıkDökümanlar
1 Dersin tanıtımı; önleme kavramı ve halk sağlığı yaklaşımı UNODC ve WHO (2018) Ders sunumu (slayt)
2 Önlemenin düzeyleri (evrensel, seçici, hedefe yönelik); madde kullanımının epidemiyolojisi UNODC (2025) Ders sunumu (slayt)
3 Risk ve koruyucu etkenler I: bireysel ve aile düzeyi Hawkins, Catalano ve Miller (1992) Ders sunumu (slayt)
4 Risk ve koruyucu etkenler II: okul, akran ve toplum düzeyi Hawkins, Catalano ve Miller (1992) Ders sunumu (slayt)
5 Kuramsal modeller: sosyal öğrenme, planlı davranış kuramı, sosyal etki ve yaşam becerileri yaklaşımı Ajzen (1991) Ders sunumu (slayt)
6 Kanıta dayalı önleme ilkeleri: uluslararası standartlar; etkisiz yaklaşımlar (korkutma, tek seferlik bilgilendirme) UNODC ve WHO (2018) Ders sunumu (slayt)
7 Okul temelli programlar: yaşam becerileri eğitimi, sınıf içi davranış programları İşmen Gazioğlu ve Canel (2015) Ders sunumu (slayt)
8 Ara sınav (vize) - -
9 Aile temelli programlar: aileyi güçlendirme, ebeveyn eğitimi Kumpfer ve ark. (2003) Ders sunumu (slayt)
10 Toplum temelli ve çevresel önleme: toplum koalisyonları, politika ve medya Hawkins ve ark. (2009) Ders sunumu (slayt)
11 Kişilik hedefli önleme (risk profiline dayalı müdahaleler) Conrod ve ark. (2013) Ders sunumu (slayt)
12 Davranışsal bağımlılıklarda önleme: dijital teknoloji ve kumar King ve ark. (2018) Ders sunumu (slayt)
13 Erken tanı, tarama ve kısa müdahale; zarar azaltma Babor ve ark. (2007) Ders sunumu (slayt)
14 Program geliştirme ve değerlendirme: ihtiyaç analizi, mantık modeli, süreç ve sonuç değerlendirmesi; Türkiye ` deki uygulamalar Büyüköztürk ve ark. (2019) Ders sunumu (slayt)
15 Önleme programı önerisi sunumları; genel değerlendirme Öğrencilerin hazırladığı program önerileri Ders sunumu (slayt)

 
Dersin Program Çıktılarına Katkısı
P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9 P10 P11 P12 P13
Ö1 3 2 2 1 1 3 3 1 3 2 1 3 1
Ö2 3 3 1 1 2 4 4 1 3 4 1 4 2
Ö3 4 2 1 1 1 5 3 1 3 2 2 4 1
Ö4 4 3 2 1 1 4 4 1 3 3 2 5 2
Ö5 3 2 3 4 4 3 5 3 4 3 2 3 1
Ö6 5 5 4 1 2 4 5 2 3 3 1 4 3

  Katkı Düzeyi: 1: Çok Düşük 2: Düşük 3: Orta 4: Yüksek 5: Çok Yüksek