Dersin Ayrıntıları
YarıyılKoduAdıT+U+LKrediAKTSSon Güncelleme Tarihi
7İCM416Mekan Aydınlatma2+0+02422.10.2026
Dersin Detayları
Dersin Dili Türkçe
Dersin Düzeyi Lisans
Bölümü / Programı İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı
Öğrenim Türü Örgün Öğretim
Dersin Türü Seçmeli
Dersin Öğretim Şekli Yüz Yüze
Dersin Amacı Bu dersin amacı, öğrencilerin ışığın fiziksel özelliklerini ve mekân algısı üzerindeki etkilerini kavramalarını; doğal ve yapay ışığı iç mekân tasarımının temel bir bileşeni olarak değerlendirebilmelerini ve farklı mekânsal gereksinimlere uygun aydınlatma kararları geliştirebilmelerini sağlamaktır.
Ders kapsamında öğrencilerin günışığı, görsel konfor, ışık dağılımı, renk, malzeme, armatür ve ışık kaynağı seçimi ile kullanıcı gereksinimleri arasındaki ilişkileri bütüncül biçimde değerlendirmeleri hedeflenmektedir. Ayrıca farklı mekân tipolojilerine özgü aydınlatma kriterleri, kullanıcı kontrolü, enerji verimliliği, aydınlatma otomasyonu ve dijital aydınlatma simülasyon çıktılarının temel düzeyde yorumlanması ele alınmaktadır.
Ders sonunda öğrencilerin bir iç mekânın aydınlatma koşullarını nitel ve temel nicel ölçütler açısından değerlendirebilmeleri ve mekânsal, işlevsel ve kullanıcı gereksinimlerine dayalı aydınlatma önerileri geliştirebilmeleri amaçlanmaktadır.
Dersin İçeriği Işığın mekân algısı üzerindeki etkileri; doğal ve yapay ışığın temel özellikleri; ışık akısı, ışık şiddeti, aydınlık düzeyi ve luminans gibi temel fotometrik büyüklükler; ışığın yansıması, geçmesi ve soğurulması; aydınlatmanın niceliği ve niteliği; görsel konfor, kamaşma, kontrast ve luminans dağılımı; renk sıcaklığı, renksel geriverim ve ışık–renk–malzeme ilişkisi; günışığının mekânda kullanımı, yönlenme, pencere özellikleri, günışığı kontrolü ve gölgeleme; genel, görev ve vurgu aydınlatması; ışık dağılım teknikleri; ışık kaynakları, LED teknolojileri ve armatür seçimi; konut, konaklama, yeme-içme, ofis, eğitim, sağlık, mağaza ve sergileme mekânlarında aydınlatma; kullanıcı kontrolü, sensörler, otomasyon ve aydınlatmada enerji verimliliği; DIALux evo ve benzeri dijital araçların temel çıktılarının okunması ve örnek aydınlatma projelerinin analizi.
Dersin Yöntem ve Teknikleri Anlatım, görsel materyaller ve örnek projeler üzerinden konu aktarımı, soru–cevap, yönlendirilmiş sınıf tartışmaları, karşılaştırmalı görsel analiz, örnek olay/proje incelemesi, problem çözmeye dayalı kısa ders içi uygulamalar, plan ve iç mekân görselleri üzerinden aydınlatma kararlarının değerlendirilmesi, ürün ve armatür teknik bilgilerinin yorumlanması ve dijital aydınlatma simülasyonu çıktılarının temel düzeyde incelenmesi. Öğrencilerin aktif katılımını desteklemek amacıyla ders sırasında kısa tasarım problemleri, alternatif senaryolar ve görsel karşılaştırmalar kullanılmaktadır.
Ön Koşulları Yok
Dersin Koordinatörü Dr.Öğretim Üyesi Didem BARAN ERGÜL
Dersi Verenler Dr.Öğretim Üyesi Didem BARAN ERGÜL
Dersin Yardımcıları Yok
Dersin Staj Durumu Yok

Ders Kaynakları
Kaynaklar Russell, S. – The Architecture of Light: Architectural Lighting Design Concepts and Techniques.
CIBSE – Lighting Guides
IES – The Lighting Handbook. Illuminating Engineering Society.
Karlen, M., Spangler, C. & Benya, J. R. – Lighting Design Basics. Wiley.
Öğretim elemanı tarafından hazırlanan ders notları, sunumlar, güncel akademik yayınlar, teknik raporlar ve seçilmiş örnek yapı incelemeleri.
Ders Notları Öğretim elemanı tarafından hazırlanan ders sunumları ve ders notları; seçilmiş akademik yayınlar, teknik dokümanlar, standartlardan ilgili bölümler, ürün ve armatür teknik föyleri, görsel materyaller ve ulusal/uluslararası aydınlatma tasarımı örnekleri. Ders kapsamında gerektiğinde dijital aydınlatma simülasyonlarına ait örnek çıktılar kullanılacaktır.
Dökümanlar Ders kapsamında öğretim elemanı tarafından hazırlanan sunumlar ve ders içi materyaller kullanılmaktadır. Materyaller ders sırasında paylaşılmaktadır.
Ödevler Ders içi kısa uygulamalar ve yönlendirilmiş çalışmalar ders sırasında yürütülmektedir
Sınavlar Ara sınav ve final sınavı üniversitenin ilgili sistemi üzerinden gerçekleştirilmektedir

Ders Yapısı
Mühendislik Bilimleri %20
Alan Bilgisi %80

Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları
Etkinlikler ayrıntılı olarak "Değerlendirme" ve "İş Yükü Hesaplaması" bölümlerinde verilmiştir.

Değerlendirme Ölçütleri
Yarıyıl Çalışmaları Sayısı Katkı
Ara Sınav 1 % 50
Yarıyıl Sonu Sınavı 1 % 50
Toplam :
2
% 100

 
AKTS Hesaplama İçeriği
İş Yükü Sayısı Süre Toplam İş Yükü (Saat)
Ders Süresi 15 2 30
Ara Sınavlar 1 1 1
Yarıyıl Sonu Sınavı 1 1 1
Toplam İş Yükü   AKTS Kredisi : 1 32

 
Dersin Öğrenme Çıktıları: Bu dersin başarılı bir şekilde tamamlanmasıyla öğrenciler şunları yapabileceklerdir:
Bilgi 
1 Işığın temel fiziksel ve fotometrik özelliklerini ve mekân algısıyla ilişkisini açıklar.
2 Aydınlatmanın nicelik ve nitelik bileşenlerini ve görsel konforla ilişkisini açıklar.
Beceri 
3 Işık, renk, malzeme ve doku arasındaki ilişkileri iç mekân tasarımı açısından değerlendirir.
4 Günışığının mekâna alınması, dağılımı ve kontrolüne ilişkin tasarım kararlarını değerlendirir.
5 Genel, görev ve vurgu aydınlatması ile farklı ışık dağılım tekniklerinin mekânsal etkilerini analiz eder.
6 Mekânın işlevi, kullanıcı gereksinimleri ve görsel konfor kriterlerine göre uygun ışık kaynağı ve armatür özelliklerini belirler.
7 Farklı iç mekân tipolojilerinin aydınlatma gereksinimlerini karşılaştırır ve mekâna özgü aydınlatma stratejileri geliştirir.
8 DIALux evo ve benzeri dijital aydınlatma araçlarından elde edilen temel aydınlık düzeyi ve dağılım çıktılarını yorumlar.
Yetkinlik 
9 Kullanıcı kontrolü, sensörler, otomasyon ve günışığı entegrasyonunun aydınlatma performansı ve enerji tüketimi üzerindeki etkilerini değerlendirir.
10 Bir iç mekânın aydınlatma koşullarındaki temel sorunları belirler ve işlevsel, görsel, mekânsal ve enerji etkinliği kriterlerine dayalı iyileştirme önerileri geliştirir.

 
Ders Konuları
HaftaKonuÖn HazırlıkDökümanlar
1 Mekân Aydınlatma Dersin içeriği, işlenişi hakkında bilgilendirme, aydınlatma mantığının temel stratejisinin açıklanması
2 Mekân ve Işık: Aydınlatma Tasarımına Giriş Işığın mekân algısı üzerindeki rolü; aydınlatmanın işlevsel, görsel, psikolojik ve estetik boyutları; doğal ve yapay ışık; iyi aydınlatma tasarımı nedir? Görmek için ışık ile mekân tasarlamak için ışık arasındaki fark.
3 Işığın Temel Özellikleri ve Fotometrik Büyüklükler Işık akısı (lm), ışık şiddeti (cd), aydınlık düzeyi (lux), luminans (cd/m²); ışığın yansıması, geçmesi ve soğurulması; ters kare yasasının temel mantığı. Nicel aydınlatma değerlendirmesine giriş.
4 Aydınlatmanın Niceliği ve Niteliği – Görsel Konfor Nicelik ve nitelik arasındaki fark. Yeterli aydınlık düzeyinin tek başına iyi aydınlatma anlamına gelmemesi. Aydınlatma niteliğini oluşturan bileşenler: ışığın dağılımı, luminans dengesi, kamaşma, kontrast, gölgeler, modelleme, renk, yönlülük, görsel hiyerarşi ve homojenlik. Görsel konfor ve görsel performans.
5 Işık ve Renk Renk sıcaklığı (CCT); sıcak–soğuk ışık; renksel geriverim (CRI/Ra); ışık spektrumu; ışık altında malzeme ve renk algısı; ışık–renk–doku ilişkisi; farklı kullanım amaçlarına göre renk karakteri seçimi.
6 Günışığı ile Mekân Tasarımı Günışığının özellikleri; yönlenme ve pencere konumu; pencere boyutu ve mekân derinliği; günışığının mekânda dağılımı; yansıtıcı yüzeyler; üstten ve yandan aydınlatma; günışığı faktörüne giriş; günışığının biyolojik ve psikolojik etkileri.
7 Günışığı Kontrolü, Kamaşma ve Gölgeleme Aşırı günışığı ve kamaşma; doğrudan ve dolaylı güneş ışığı; gölgeleme sistemleri; perde, stor, güneş kırıcı ve ışık rafları; günışığı–yapay aydınlatma entegrasyonu.
8 Ara sınav
9 Temel Aydınlatma Katmanları ve Mekânsal Kompozisyon Genel/çevresel aydınlatma (ambient lighting), görev aydınlatması (task lighting) ve vurgu aydınlatması (accent lighting). Dekoratif aydınlatmanın rolü. Katmanların birlikte kullanımı; ışıkla görsel hiyerarşi oluşturma; odak noktası, derinlik, ritim ve atmosfer yaratma.
10 Işık Dağılım Teknikleri ve Aydınlatma Stratejileri Doğrudan, yarı doğrudan, yaygın/difüz, yarı dolaylı ve dolaylı aydınlatma. Downlighting, uplighting, wall washing, wall grazing, cove lighting, backlighting ve silhouetting gibi temel teknikler. Dar ve geniş açılı ışık dağılımları. Yüzey ve hacim aydınlatması.
11 Işık Kaynakları, Lambalar ve Armatür Seçimi Geleneksel ışık kaynaklarından LED teknolojisine gelişim; LED modüller; ışık akısı, güç, lm/W, CCT, CRI, ışın açısı, kullanım ömrü ve dimlenebilirlik. Lamba/ışık kaynağı seçim kriterleri: mekân işlevi, gerekli ışık miktarı, ışık kalitesi, renk karakteri, enerji tüketimi, bakım ve maliyet. Armatürün ışık kaynağından farkı; armatür tipolojileri ve fotometrik özellikleri.
12 Farklı Mekân Tipolojilerinde Aydınlatma I: Konut, Konaklama ve Yeme-İçme Konutlarda farklı kullanım senaryoları; salon, mutfak, yatak odası ve banyo; otel odaları; restoran ve kafelerde atmosfer, masa aydınlatması ve yüz aydınlatması. Ambiyans, mahremiyet ve esneklik.
13 Farklı Mekân Tipolojilerinde Aydınlatma II: Ofis, Eğitim, Sağlık, Mağaza ve Sergileme Çalışma alanlarında görsel performans ve ekran kullanımı; eğitim yapıları; sağlık mekânlarında konfor ve güvenlik; mağazada ürün–müşteri ilişkisi; müze ve sergi aydınlatmasında vurgu, koruma ve dramatizasyon. Tipolojilere göre farklı tasarım kriterleri.
14 Kullanıcı Kontrolü, Enerji Verimliliği, Sürdürülebilirlik ve Dijital Tasarım Araçları Kullanıcı kontrolünün önemi; dimleme; manuel kontrol; hareket/varlık sensörleri; günışığı sensörleri; zaman programlama; sahne ve senaryo kontrolü; akıllı aydınlatma sistemleri. LED ve sistem verimliliği; W/m² yaklaşımına giriş; gereksiz aydınlatmanın azaltılması; günışığı entegrasyonu; ışık kirliliği; bakım ve yaşam döngüsü; sürdürülebilir aydınlatma. DIALux evo vb. araçlara giriş; aydınlık düzeyi ve dağılım çıktılarının okunması. Seçilmiş başarılı aydınlatma projelerinin analizi.

 
Dersin Program Çıktılarına Katkısı
P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9 P10 P11 P12 P13 P14
Bi1 4 4 2 3
Bi2 4 4 2 2 3 4
Be3 5 5 2 3 3 3
Be4 3 5 5 3 4 3 2
Be5 4 5 2 4 4 3
Be6 4 3 5 2 3 4 3 3 2
Be7 4 3 5 3 4 5 3 2
Be8 2 4 3 3 3 4 5
Ye9 2 5 4 3 3 3 3 4 4
Ye10 4 4 5 2 3 5 5 4 4 3 3

  Katkı Düzeyi: 1: Çok Düşük 2: Düşük 3: Orta 4: Yüksek 5: Çok Yüksek