Dersin Ayrıntıları
YarıyılKoduAdıT+U+LKrediAKTSSon Güncelleme Tarihi
1OZE551Uygulamalı Davranış Analizi3+0+03607.10.2026
Dersin Detayları
Dersin Dili Türkçe
Dersin Düzeyi Yüksek Lisans
Bölümü / Programı Özel Eğitim (Tezli YL)
Öğrenim Türü Örgün Öğretim
Dersin Türü Seçmeli
Dersin Öğretim Şekli Yüz Yüze
Dersin Amacı Bu derste uygulamalı davranış analizi (UDA) alanında geliştirilmiş olan temel ilke ve yöntemler üzerine odaklanılır; bireye uygun davranışlar kazandırmaya (bireyin performansını iyileştirmeye/artırmaya) ve bireyin uygun olmayan davranışlar sergilemesine yol açan ya da katkıda bulunan durumları ve etmenleri belirlemeye; davranış sorunlarını azaltma ya da ortadan kaldırmaya, uygun ve yeni davranışlar kazandırmaya ve bağlama uygun davranmaya yol açan uygulama ve yöntemler üzerinde durulur. Bu ders kapsamında belirli bir yetersizlik ya da yaş grubuna ilişkin uygulamalar ve yöntemler değil uygulamalı davranış analizinde genel uygulamalar ve yöntemler üzerinde durulacaktır. Devam edeceğiniz bu ders uygulamalı davranış analizi ile ilgili giriş düzeyinde bir derstir. Bu derse yukarıda sıralanan konular öğrenmenin temel ilkeleri, UDA ilke, yöntem ve teknikleri ve UDA uygulamalarının farklı ortamlar, farklı davranışlar ve farklı özelliklerdeki bireylerde (örn., farklı yaş, performans düzeyi, yetersizlikten etkilenme derecesi) uygulanmasına ilişkin konular çerçevesinde ele alınacaktır.
Dersin İçeriği Davranış biliminin tarihsel ve kuramsal temelleri, uygulamalı davranış analizinin temel ilkeleri, davranışsal amaçların yazılması, hedef davranışların belirlenmesi ve tanımlanması, hedef davranışların ölçülmesi, anekdot ve ABC kaydı, kalıcı ürün kaydı, olay kaydı ve kontrollü olay kaydı, kontrol listeleri, süre kaydı ve bekleme süresi kaydı, kayıt türlerinde gözlemciler arası güvenirliğin belirlenmesi, zaman aralığı kaydı ve anlık zaman örneklemiyle kayıt, kaydedilen davranışlara ilişkin verilerin grafiklere işlenmesi ve grafiklerin yorumlanması, yeni davranışların öğretimi, şekil verme, izlerlik sözleşmeleri, davranışların artırılması, pekiştirme ve sembol pekiştirme uygulamaları, uygun olmayan davranışların azaltılması, davranış azaltma uygulamalarında karşılaşılabilecek etik sorunlar ve uygulamalı davranış analizi temelli araştırmaların incelenmesi.
Dersin Yöntem ve Teknikleri
Ön Koşulları Yok
Dersin Koordinatörü Yok
Dersi Verenler Prof.Dr. Elif Tekin İftar
Dersin Yardımcıları Yok
Dersin Staj Durumu Yok

Ders Kaynakları
Kaynaklar Tekin-İftar, E. (2014). Uygulamalı davranış analizi. Ankara: Vize Yayıncılık.
Cooper, J. O., Heron, T. E., ve Heward, W. L. (1997). Applied behavior analysis (2.baskı). Pearson: Upper Saddle River, New Jersey.
Tekin-İftar, E. (2018). Eğitim ve davranış biliminde tek-denekli araştırmalar. Ankara: Anı Yayıncılık.
Erbaş, D., & Yücesoy Özkan, Ş. (2017). Uygulamalı davranış analizi. Ankara: Vize Yayıncılık.

Ders Yapısı
Alan Bilgisi %100

Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları
Etkinlikler ayrıntılı olarak "Değerlendirme" ve "İş Yükü Hesaplaması" bölümlerinde verilmiştir.

Değerlendirme Ölçütleri
Yarıyıl Çalışmaları Sayısı Katkı
Ara Sınav 1 % 30
Ödev 1 % 30
Yarıyıl Sonu Sınavı 1 % 40
Toplam :
3
% 100

 
AKTS Hesaplama İçeriği
İş Yükü Sayısı Süre Toplam İş Yükü (Saat)
Ders Süresi 14 3 42
Sınıf Dışı Ç. Süresi 14 3 42
Ödevler 14 3 42
Ara Sınavlar 1 30 30
Yarıyıl Sonu Sınavı 1 30 30
Toplam İş Yükü   AKTS Kredisi : 6 186

 
Dersin Öğrenme Çıktıları: Bu dersin başarılı bir şekilde tamamlanmasıyla öğrenciler şunları yapabileceklerdir:
Sıra NoAçıklama
1 Davranış analiziyle ilgili determinizm, deneyselcilik, pozitivizm, bilimsel uyarlama gibi varsayımları tartışırlar.
2 Davranışçılık, deneysel davranış analizi ve uygulamalı davranış analizini birbirinden ayırır ve tartışırlar.
3 Uygulamalı davranış analizinin temel ilkelerini ve kavramlarını sıralayarak tartışırlar.
4 Kayıt tekniklerini tartışır.
5 Grafiksel analiz yapar.
6 Davranış arttırma tekniklerini uygular.
7 Davranış azaltma tekniklerini kullanır.

 
Ders Konuları
HaftaKonuÖn HazırlıkDökümanlar
1 Ders hakkında görüşme Ders programının okunması UDA’nın tanımı ve temel kavramları, UDA, UDA’nın ilkeleri Bilim ve bilimsel tutum 1. Tekin-İftar (2014), Bölüm 1 2. Cooper ve ark., (2007), Bölüm 1 3. Baer, Wolf, ve Risley, 1987 4. www.tohumotizmportali.org (Modül )
2 Bilim ve bilimsel tutum Determinizm, deneyselcilik, pozitivizm, bilimsel uyarlama Davranışçılık, deneysel davranış analizi ve UDA, UDA’nın ilkeleri 5. Tekin-İftar (2014), Bölüm 1 6. Tekin-İftar, Süzer & Şirin (2025), Bölüm 2**
3 Temel kavramlar Davranış Çevre Tepki sel davranışlar ve Tepkisel koşullama Edimsel davranışlar ve edimsel ve koşullama Pekiştirici ve cezalandırıcı uyaranlar Üçlü izlerlik İpucu İnsan davranışlarının karmaşıklığı Uygulama ortamlarında davranışı kontrol eden diğer etmenler 7. Tekin-Iftar (2014), Bölüm 1 8. Cooper ve ark., (2007), Bölüm 2 9. www.tohumotizmportali.com (Modül 4) 10. Erbaş ve Yücesoy (2017), Bölüm 1
4 Hedef davranışı belirleme ve tanımlama UDA’da ölçmenin önemi Davranışsal değerlendirme Hedef davranış belirlemede dikkat edilecek etmenler Öncelikli hedef davranışlar belirleme Hedef davranışı tanımlama 11. Tekin-İftar (2014), Bölüm 2 12. Cooper ve diğ., (2007), Bölüm 3 13. Erbaş ve Yücesoy (2017), Bölüm 2 14. www.tohumotizmportali.org (Modül 6)
5 Davranışları ölçme ve kaydetme Kalıcı ürün kaydı Doğrudan gözlem teknikleri Davranışların nicelleştirilmesi 15. Tekin-İftar (2014), Bölüm 3 16. Cooper ve diğ,, (2007), Bölüm 4 17. Erbaş ve Yücesoy (2017), Bölüm 3 18. www.tohumotizmportali.org (Modül 6)
6 Gözlem sürecini planlama ve yönetme Sürekli gözlem ya da örneklem belirleyerek gözlem yapma Gözlem zamanını belirleme Gözlem süresini belirleme Gözlem kodları Gözlemciler arası güvenirlik Grafik çizme ve yorumlama Grafik türleri Grafiği yorumlama Tek-denekli araştırmalar 19. Tekin-İftar (2014), Bölüm 3 20. Cooper ve diğ., (2007) Bölüm 5, 6 ve 7 21. Erbaş ve Yücesoy (2017), Bölüm 3 22. www.tohumotizmportali.org (Modül
7 Gözlem sürecini planlama ve yönetme Sürekli gözlem ya da örneklem belirleyerek gözlem yapma Gözlem zamanını belirleme Gözlem süresini belirleme Gözlem kodları Gözlemciler arası güvenirlik Grafik çizme ve yorumlama Grafik türleri Grafiği yorumlama Tek-denekli araştırmalar 18. Tekin-İftar (2014), Bölüm 3 19. Cooper ve diğ., (2007) Bölüm 5, 6 ve 7 20. www.tohumotizmportali.org (Modül
8 Vize Sınavı
9 Pekiştirme: Olumlu ve olumsuz pekiştirme Pekiştireç türleri Etkili pekiştireç belirleme Sembol pekiştirme İzlerlik sözleşmesi Pekiştirecin etkililiğini belirleyen etmenler Pekiştirme tarifesi Ödev Sunuları Uyaran Kontrolü Davranış öncesi uyaranlar Uyaran genellemesi Tepki ve uyaran ipuçları Uyaran kontrolü transferi 21. Tekin-İftar (2014), Bölüm 5 22. Cooper ve diğ., (2007) Bölüm 11, 12, 13 ve 26 23. Erbaş ve Yücesoy (2017), Bölüm 8 23. www.tohumotizmportali.org (Modül 7)
10 Şekil verme Zincirleme 27. Tekin-Iftar (2014), Bölüm 8 28. Cooper ve ark., (2007), Bölüm 19 29. www.tohumotizmportali.org (Modül 7) 30. Tekin-İftar (2014), Bölüm 7 31. Cooper ve ark., (2007), Bölüm 20
11 Taklit etme 32. Cooper ve ark., (2007), Bölüm, 18 33. www.tohumotizmportali.org (Modül 7)
12 Davranış azaltma teknikleri Ilımlılık, ılımlılık hiyerarşisi Sönme Ayrımlı pekiştirme 34. Tekin-İftar (2014), Bölüm 11, Bölüm 12 35. Cooper ve ark., 2007 Bölüm 21 & 22 36. www.tohumotizmportali.org (Modül 8)
13 Davranış azaltma teknikleri Aşırı düzeltme Tepkinin bedeli Mola 37. Tekin-İftar (2014), Bölüm 13, Bölüm 14
14 Davranış değişikliğinin kalıcılık ve genellemesinin sağlanması Davranış değiştirme ile ilgili sonuçların paylaşılması 38. Tekin-İftar (2014), Bölüm 15, Bölüm 16 39. Erbaş ve Yücesoy (2017), Bölüm 12 40. Cooper ve diğ., (2007) Bölüm, 28
15 Konu Tekrarı

 
Dersin Program Çıktılarına Katkısı
P1 P2 P3 P4 P5 P6
Ö1 5 5 5 5 4 1
Ö2 5 5 5 4 5 1
Ö3 5 5 5 4 5 2
Ö4 3 5 5 5 5 4
Ö5 5 5 5 5 5 3
Ö6 5 5 5 5 5 5
Ö7 5 5 5 5 5 5

  Katkı Düzeyi: 1: Çok Düşük 2: Düşük 3: Orta 4: Yüksek 5: Çok Yüksek